Mahsulot tavsifi

Ushbu taqdimot «O‘zbekiston Respublikasining xalqaro tashkilotlar bilan ko‘p tomonlama hamkorligi» mavzusiga bag‘ishlangan bo‘lib, mustaqillikdan keyingi, xususan, 2016-yildan keyingi davrda mamlakat tashqi siyosatidagi sifat o‘zgarishlari, xavfsizlik, diplomatiya, iqtisodiy integratsiya va ekologiya yo‘nalishlaridagi faoliyatini tizimli tahlil qiladi. Taqdimot mazmuni va konseptual tuzilishi 3 ta asosiy yo‘nalish hamda umumiy xulosalardan iborat: 1. BMT tizimi bilan hamkorlik, global xavfsizlik va inson huquqlari Tarixiy retrospektiva va ilk tashabbuslar: O‘zbekistonning 1992-yilda BMTga a’zo bo‘lishi suverenitetning global tan olinishi bo‘ldi. Ilk bosqichda Afg‘onistondagi vaziyatni tartibga solish bo‘yicha «6+2» muloqot guruhi tuzildi hamda Markaziy Osiyoda yadro qurolidan xoli hudud (MOYQXH) tashkil etish tashabbusi ilgari surildi (2006-yilda Semipalatinsk shartnomasi imzolanib, 2009-yilda kuchga kirdi). 2016-yildan keyingi BMT Bosh Assambleyasi rezolyutsiyalari: O‘zbekiston taklifi bilan 5 ta muhim maxsus rezolyutsiya qabul qilindi: Markaziy Osiyoda mintaqaviy hamkorlik (2018), «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» (2018), Orolbo‘yini ekologik innovatsiyalar hududi deb e’lon qilish (2021), Markaziy va Janubiy Osiyo o‘zaro bog‘liqligi (2022) hamda BRM bo‘yicha parlamentlar roliga oid hujjat (2022). Inson huquqlari: Mamlakat 2021–2023-yillarda BMT Inson huquqlari bo‘yicha kengashiga a’zo bo‘ldi. Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) bilan hamkorlikda majburiy mehnatga barham berildi va 2022-yilda «Cotton Campaign» paxta boykoti bekor qilindi. 2. Mintaqaviy xavfsizlik va siyosiy-iqtisodiy platformalar Shanxay Hamkorlik Tashkiloti (ShHT): O‘zbekiston ta’sischi davlat sifatida bloklarga qo‘shilmaslik tamoyilini ilgari surgan. Toshkentda Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (MATT) ijroiya qo‘mitasi joylashgan. Samarqand sammiti (2022) doirasida Eron a’zo qilindi hamda global ishonchsizlikni bartaraf etishga qaratilgan «Samarqand birdamlik tashabbusi» e’lon qilindi. Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti (YXHT): Hamkorlik harbiy-siyosiy, iqtisodiy-ekologik va inson huquqlari o‘lchovlarida olib boriladi. 2017-yildan DIIHB saylovlarni to‘laqonli kuzatib bormoqda, shuningdek Saylov kodeksini isloh qilish va korrupsiyaga qarshi kurashda ekspertlik ko‘magi ko‘rsatiladi. Turkiy Davlatlar Tashkiloti (TDT): 2019-yilda to‘laqonli a’zolik boshlangan. 2022-yilgi Samarqand sammitida «Turkiy nigoh — 2040» qabul qilindi. Tashkilot doirasida asosiy e’tibor Turkiy investitsiya fondi, soddalashtirilgan bojxona yo‘laklari va Kaspiy orqali o‘tuvchi «O‘rta yo‘lak» (Middle Corridor) transport arteriyasiga qaratilgan. 3. Ekologik diplomatiya, moliya institutlari va transport yo‘laklari Orol fojiasi va BMT Trast jamg‘armasi: 2018-yilda tuzilgan jamg‘arma doirasida xalqaro donorlar mablag‘lari jalb etilib, Orol tubida 1,8 mln gektarga saksovul ekildi, hudud toza ichimlik suvi va tibbiy infratuzilma bilan ta’minlanmoqda. Xalqaro moliya institutlari: Jahon banki energetika va agrar islohotlarda, OTB esa yashil energetika loyihalarida asosiy sherik bo‘lmoqda. OIIB (2024-yil sentyabr) va YeTTB (2023-yil may) Samarqandda o‘zlarining yillik yig‘ilishlarini o‘tkazgan. Jahon Savdo Tashkiloti (JST): 2020-yilda muzokaralar faollashtirilib, milliy qonunchilikni GATT, GATS va TRIPS talablariga moslashtirish, monopoliyalarni cheklash hamda bozorga kirish bo‘yicha ikki tomonlama protokollar imzolash choralari ko‘rilmoqda. Transmintaqaviy logistika: Dengizga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqish imkoniyati yo‘qligi sababli «Xitoy — Qirg‘iziston — O‘zbekiston» (2024-yil Pekin bitimi) hamda «Transafg‘on temir yo‘li» (Termiz — Mozori Sharif — Qobul — Peshovar) kabi yirik koridorlar geoiqtisodiy ustuvor yo‘nalish hisoblanadi. Umumiy xulosa Taqdimot O‘zbekiston tashqi siyosatining o‘tgan yillar davomida «passiv mudofaa va ehtiyotkorlik» modelidan «faol, ochiq, yaxshi qo‘shnichilikka asoslangan va pragmatik tashabbuskorlik» modeliga o‘tganini mantiqiy dalillar, sanalar va aniq loyihalar asosida to‘liq ochib bergan. Matn ilmiy va diplomatik tilda, aniq faktologiya bilan tuzilgan bo‘lib, dars mashg‘ulotlari, ilmiy ma’ruzalar yoki tahliliy hisobotlar uchun tayyor asos bo‘la oladi.

Muallif

Sayyoh 343553Tasdiqlangan muallif

Hujjatlari

46

Sotilgan

5